Molens in Nederland: De Iconen van het Hollandse Landschap
Niets is zo kenmerkend voor het Nederlandse landschap als de molen. Ooit stonden er meer dan 10.000 verspreid over het land; vandaag de dag sieren nog zo’n 1.200 historische exemplaren onze horizon. Of je nu een dagje uit plant of meer wilt leren over deze ingenieuze machines, in dit artikel ontdek je alles over de verschillende soorten molens en de beste plekken om ze te bezoeken.
Qua bouwstijl zie je vaak de standerdmolen (de oudste vorm), de bovenkruier (waarbij alleen de kap draait) en de karakteristieke stellingmolen, die extra hoog is om boven de bebouwing van de stad wind te vangen Wikipedia.
Welke soorten molens vind je in Nederland?
De Nederlandse molens zijn veel meer dan alleen een mooi plaatje. Ze hadden (en hebben) cruciale functies in onze geschiedenis. Volgens de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed
- Industriemolens: Deze werden gebruikt voor productie. Denk aan korenmolens voor het malen van graan, zaagmolens voor houtbouw en oliemolens voor het persen van zaden. Bekende voorbeelden vind je op de Zaanse Schans.
- Poldermolens: Deze molens waren essentieel voor de waterbeheersing. Ze pompten water uit de polders naar hogere boezems om het land droog te houden. De beroemde molens van Kinderdijk zijn hier het ultieme voorbeeld van.
De beste plekken om molens te bezoeken
Wil je de molens van dichtbij bekijken? Dit zijn de meest iconische locaties:
1. UNESCO Werelderfgoed Kinderdijk
In Kinderdijk staan 19 prachtige molens op een rij. Dit is een van de meest gefotografeerde plekken van Nederland. Je kunt hier wandelen en fietsen langs de molens of een rondvaart maken.
Entree: De toegang tot het gebied is gratis, maar voor de museummolens en de boottocht heb je een ticket nodig. Een ticket kost circa €19,00 voor volwassenen en €8,00 voor kinderen (4-12 jaar) Travander.
Locatie: Kinderdijk (nabij Rotterdam).
2. De Zaanse Schans
Dit is een historisch dorp waar je de 18e en 19e eeuw herbeleeft. Je vindt hier diverse werkende molens, zoals verfmolen ‘De Kat’ en zaagmolen ‘Het Jonge Schaap’.
- Locatie: Zaandam.
- Entree: Het terrein is gratis toegankelijk. Voor toegang tot alle molens en musea kun je de Zaanse Schans Card aanschaffen voor circa €29,50 (volwassenen) en €20,00 (kinderen).
3. Schiedam: De hoogste molens ter wereld
De molens in Schiedam werden gebruikt voor de jeneverindustrie. Omdat ze boven de stad uit moesten steken, behoren ze tot de hoogste windmolens ter wereld. Museummolen De Walvisch is een absolute aanrader voor een bezoek.
Praktische tips voor je bezoek
- Nationale Molendag: Elk tweede weekend van mei openen honderden molens door heel Nederland hun deuren voor het publiek EO.
- Molendatabase: Zoek je een specifieke molen bij jou in de buurt? Raadpleeg de Nederlandse Molendatabase voor een compleet overzicht.
Is de toegang gratis?
Ja, bij de meeste deelnemende molens is de toegang gratis. Hoewel de entree vaak kosteloos is, wordt een vrijwillige bijdrage voor het onderhoud van de molen zeer gewaardeerd. Bij grote commerciële locaties of museummolens kan er soms wel een gereduceerd tarief gelden voor specifieke extra activiteiten.
Welke soorten molens doen er mee?
Tijdens dit weekend kun je een enorme variëteit aan historische bouwwerken bezoeken:
Gemalen: Soms openen ook historische stoom- of dieselgemalen hun deuren, zoals het J.U. Smitgemaal in Kinderdijk.
Windmolens: Van hoge stellingmolens in steden zoals Schiedam tot poldermolens in het buitengebied.
Watermolens: Vooral in het oosten en zuiden van het land openen diverse watermolens hun deuren, zoals de Watermolen Frans en Bels in Overijssel.
Industriemolens: Je kunt korenmolens, zaagmolens en oliemolens in actie zien.
Wat is er te doen?
Naast het bekijken van de draaiende wieken zijn er vaak extra activiteiten:
- Rondleidingen: Molenaars vertellen vol passie over hun ambacht en de techniek van de molen.
- Demonstraties: Je kunt zien hoe graan wordt gemalen of hout wordt gezaagd.
- Kinderactiviteiten: Veel locaties organiseren pannenkoeken bakken, markten of knutselmiddagen voor kinderen.
De volgende Nationale Molendag vindt plaats op zaterdag 9 en zondag 10 mei 2026. Op de website van De Hollandsche Molen vind je vlak voor het evenement een actuele kaart met alle deelnemende locaties.
Molens per provincie: Waar moet je zijn?
Hoewel er door heel Nederland molens staan, heeft elke provincie haar eigen pareltjes. Hier zijn enkele aanraders voor je bezoekers:
- Zuid-Holland (De meeste molens):
- Kinderdijk: De 19 poldermolens die op de UNESCO Werelderfgoedlijst staan.
- Schiedam: Bezoek de hoogste molens ter wereld, zoals Molen De Noord (bijna 45 meter hoog!), die vroeger graan maalden voor de jeneverindustrie IamExpat.
- Leiden: In de binnenstad vind je negen molens, waaronder de beroemde stellingmolen De Valk, die nu een museum is Wikipedia.
- Noord-Holland (Historie & Ambacht):
- Zaanse Schans: Een verzameling industriemolens zoals verfmolen De Kat en oliemolen De Zoeker. Hier zie je het ambacht in actie De Zaansche Molen.
- Haarlem: De prachtige Molen De Adriaan, een replica van een 18e-eeuwse molen aan de rivier het Spaarne met een educatief museum Molen De Adriaan.
- Weesp: Bezoek Molen De Vriendschap, waar nog steeds op windkracht biologisch graan wordt gemalen voor lokale bakkers Iamsterdam.
- Gelderland (De oudste molen):
- Zeddam: Hier staat de oudste nog bestaande molen van Nederland, de Grafelijke Korenmolen, een torenmolen die al in 1451 werd genoemd Discover Holland.
- Overijssel & Limburg (Waterkracht):
- In deze provincies vind je veel watermolens. Denk aan de Watermolen Frans en Bels in Overijssel of de vele koren- en oliemolens langs de Limburgse beken, die vaak gratis toegankelijk zijn tijdens de Molendag Landschap Overijssel.
- Groningen:
- Molen De Eendragt: Een klassieke windmolen in een weids Gronings landschap, zeer geliefd bij fotografen Cameranu.
